ในขณะนี้ หัตถอุตสาหกรรม (Industrial Crafts) และ หัตถกรรม (Crafts) เป็นกลุ่มธุรกิจที่น่าสนใจและควรได้รับการพัฒนาสู่ตลาดต่างประเทศเป็นอย่างมาก เนื่องจากเป็นส่วนหนึ่งของอุตสาหกรรมเชิงวัฒนธรรม

ในปัจจุบันท่านผู้อ่านคงเห็นด้วยกับผู้เขียนว่าสภาพอากาศแปรปรวนทั้งในประเทศและต่างประเทศ ต้นปี 2012 อากาศที่ยุโรปและเอเซียตอนเหนือ มีอากาศหนาวจัดทำให้มีหิมะตกอย่างมาก ด้วยเหตุนี้ทุกภาคส่วนจำเป็นต้องช่วยกันรณรงค์ในการลดสภาวะโลกร้อน เช่นกันในอุตสาหกรรมสิ่งทอต้องเดินหน้าปรับปรุงกระบวนการผลิตและสร้างนวัตกรรมสิ่งทอที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมต่อไป  ในบทความนี้ผู้เขียนขอกล่าวถึงเส้นใยประดิษฐ์อีกหนึ่งเส้นใยที่อาจเป็นที่รู้จักไม่มากนัก แต่เป็นเส้นใยที่น่าสนใจ คือ เส้นใยพอลิบิวทิลีนเทเรฟทาเลต หรือ PBT ซึ่งในครั้งนี้ได้มีการวิจัยพัฒนาเส้นใยนี้จากผลิตภัณฑ์พอลิเอสเตอร์ที่ผ่านการใช้งานแล้ว

เครื่อง ring spinning หรือเครื่องปั่นด้ายแบบวงแหวน มีชื่อเรียกเป็นทางการของเหล่านักปั่นด้ายว่า เครื่องปั่น 3 มีความสำคัญมากที่สุดในแง่ของคุณภาพ และปริมาณการผลิต ที่ผู้ซื้อผู้ขายใช้เป็นมาตรฐานเดียวกันในการเปรียบเทียบคุณภาพทั้งด้านขนาดเบอร์ด้าย (yarn count) จุดหนาบาง (thick place and thin place) เกลียวต่อนิ้ว (turns per inch หรือ TPI) สิ่งเจือปนที่ติดปนมากับเส้นด้าย จุดไข่ปลา ที่ปรากฏอยู่บนผิว (nep) ความเหนียว (strength) เป็นต้น

เส้นใยธรรมชาติที่ได้มีการนำเสนอผ่านบทความนวัตกรรมสิ่งทอนี้มีหลายเส้นใย ไม่ว่าจะเป็นเส้นใยกล้วย เส้นใยสับปะรด เส้นใยลูกตาล เป็นต้น เส้นใยเหล่านั้นมีคุณลักษณะเฉพาะตัว หรืออัตลักษณ์ที่นำไปเสนอในเชิงการตลาดเพื่อเพิ่มมูลค่าให้สิ่งทอได้ไม่มากก็น้อย ด้วยเหตุนี้จึงมีงานวิจัยพัฒนาเส้นใยธรรมชาติใหม่ๆอย่างต่อเนื่อง เพื่อค้นหาเส้นใยที่มีอัตลักษณ์ และใช้โอกาสที่ประเทศไทยมีวัตถุดิบหลากหลาย ในบทความที่นำเสนอครั้งนี้จะกล่าวถึงเส้นใยธรรมชาติอีกหนึ่งเส้นใยที่มีความน่าสนใจ ใช้วัตถุดิบที่มีความสำคัญในวัฒนธรรมไทย และเป็นดอกไม้ที่มีคุณค่าในศาสนาพุทธ นั่นคือเส้นใยบัวหลวง

จากแนวความคิดของสถาบันพัฒนาอุตสาหกรรมสิ่งทอ ที่จะนำวัสดุจากธรรมชาติที่มีอยู่ในประเทศมาพัฒนาต่อยอดให้เกิดการใช้ประโยชน์มากที่สุด ดังเช่น การพัฒนาเส้นใยธรรมชาติจากวัสดุเหลือทิ้งทางการเกษตรมาเป็นวัตถุดิบในการผลิตทางสิ่งทอ ตัวอย่างการวิจัยพัฒนาที่ผ่านมา ได้แก่ ใยกล้วย ใยข่า ใยลูกตาล ซึ่งมีผลสำเร็จในการสร้างความแปลกใหม่ให้กับสินค้าและลดของเหลือทิ้งทางการเกษตรลงได้อย่างมาก และประเทศไทยก็เป็นประเทศกสิกรรมที่มีผลผลิตทางการเกษตรมากมาย เช่น สับปะรด ซึ่งประเทศไทยเป็นผู้ส่งออกสับปะรดเป็นลำดับต้นๆ ของโลก สร้างรายได้ให้ประเทศปีละไม่น้อยกว่า 20,000 ล้านบาท การวิจัยพัฒนาเส้นใยธรรมชาติครั้งนี้ มุ่งเน้นการพัฒนาเส้นใยสับปะรดสู่การผลิตผลิตภัณฑ์สิ่งทอในเชิงอุตสาหกรรม จึงได้นำใบสับปะรดซึ่งเหลือทิ้งภายหลังการเก็บเกี่ยวผลสับปะรดแล้วมาเข้ากระบวนการแยกเส้นใยและพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์เคหะสิ่งทอ ผ่านเครื่องจักรอุปกรณ์ในอุตสาหกรรมที่มีอยู่

การตีเกลียวในเส้นด้ายเพื่อเพิ่มความแข็งแรงทำให้เกิดความโตสม่ำเสมอในทุกๆ หน่วยความยาวที่ต้องการ เครื่องที่ใช้สำหรับการตีเกลียวผลิตออกมาหลายรุ่น หลายแบบ ขึ้นอยู่กับบริษัทผู้ผลิตที่ออกแบบให้เกิดความแตกต่าง ทั้งด้านรูปร่าง โครงสร้าง และลักษณะการทำงาน แต่สิ่งที่เหมือนกันของเครื่องจักรก็คือ การนำเส้นด้ายเดี่ยว (single yarn) ตั้งแต่ 2 เส้นขึ้นไปมาควบเข้าด้วยกันก่อนที่จะนำเข้าเครื่องตีเกลียว (twisting) เพื่อให้เกิดเกลียวตามต้องการ คือ เกลียว S (S-twist) หรือเกลียว Z (Z-twist) โดยส่วนใหญ่เส้นด้ายที่ผลิตออกมาจากเครื่องปั่นสาม (ring spinning) หรือเครื่องปั่นด้ายแบบปลายเปิด หรือโออี (open-end spinning) มักจะปั่นด้ายเกลียว Z โดยมีทิศทางการหมุนเคลื่อนที่จากขวามือมาซ้ายมือ หรือหมุนตามเข็มนาฬิกา เส้นด้ายที่ผ่านเข้าเครื่องตีเกลียวส่วนใหญ่อยู่ในโครงสร้างแบบ plied yarn cord yarn cable yarn และ fancy yarn

ผมห่างเหินจากการเขียนบทความทางวิชาการเกี่ยวกับอุตสาหกรรมสิ่งทอให้กับ TTIS Textile Digest มาเป็นเวลานาน บ่อยครั้งพวกพ้องในวงการสิ่งทอจะตัดพ้อต่อว่าให้เกิดความครื้นเครงในหมู่เพื่อนฝูงว่า เดี๋ยวนี้อาจารย์ไม่ค่อยเผยแพร่เทคนิค ความรู้หลักการผลิตเส้นด้ายให้เกิดประโยชน์สูงสุดออกสู่สายตาผู้ที่สนใจเลย ผมมักจะตอบไปว่าไม่ว่างและมีภาระหน้าที่รัดตัวมาก แต่ก็ให้ความหวังไปว่าถ้ามีเวลาจะกลับมาเขียนบทความอีกครั้ง ช่วงนี้ได้โอกาสที่เหมาะสมจึงนั่งจรดปากกาจั่วหัวเรื่องที่จะเขียน โดยใช้ชื่อว่า เทคนิคการแก้ปัญหาตัวหนอนในเครื่อง Ring Spinning

ด้วยวิกฤตเศรษฐกิจโลกและภัยพิบัติธรรมชาติที่เกิดซ้ำแล้วซ้ำเล่าอย่างต่อเนื่องในรอบปีที่ผ่านมา ส่งผลกระทบทั้งทางตรงและทางอ้อมสู่อุตสาหกรรมสิ่งทอในหลายๆ ด้าน เช่น ต้นทุนวัตถุดิบเส้นใยมีราคาสูงอย่างคาดไม่ถึง รวมทั้งการขาดแคลนวัตถุดิบทำให้อุตสาหกรรมสิ่งทอโดยเฉพาะอุตสาหกรรมต้นน้ำต้องหาทางปรับตัวเพื่อให้อยู่รอด ในปัจจุบันเส้นใยที่มีการใช้งานมากคือ เส้นใยพอลิเอสเทอร์ ถูกนำไปใช้งานในด้านเสื้อผ้าและสิ่งทออื่นๆ คิดเป็น 42.80% ของปริมาณการใช้งานสิ่งทอทั้งหมด รองลงมาคือ เส้นใยฝ้าย คิดเป็น 34.10% และเส้นใยอื่นๆ เช่น ไนลอน อะคริลิค พอลิพรอพิลีน แต่เส้นใยสังเคราะห์ก็เป็นเส้นใยที่ได้มาจากวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมีและอุตสาหกรรมต่อเนื่อง นำมาสังเคราะห์ให้เป็นพอลิเมอร์ โดยทั้งหมดไม่สามารถสลายตัวได้โดยง่ายด้วยสภาวะปกติ ทำให้เกิดปัญหาด้านการกำจัดวัสดุสิ่งทอเหล่านี้หลังการใช้งานแล้ว ซึ่งโลกปัจจุบันได้เพิ่มความละเอียดอ่อนต่อการป้องกันสิ่งแวดล้อมมากขึ้น มีความพยายามที่จะหาวัตถุดิบจาก sustainable resource ที่ย่อยสลายได้เมื่อถึงจุดสุดท้ายของชีวิต เส้นใย Polylactic Acid (PLA) ผลิตมาจากทรัพยากรธรรมชาติที่เกิดขึ้นใหม่ได้ (renewable resource) เช่น ข้าวโพด มันสำปะหลัง และในช่วงหลายปีที่ผ่านมา บริษัท Nature Works LLC สหรัฐอเมริกา ได้ทำการขยายการผลิตพอลิเมอร์ PLA เพื่อใช้ในอุตสาหกรรมการบรรจุภัณฑ์และสิ่งทอ ทำให้ PLA ได้เพิ่มความสำคัญในด้านสิ่งทอมากขึ้นเรื่อยๆ

ด้วยภาวะฝ้ายขาดตลาดในขณะนี้ ดันให้ราคาฝ้ายซึ่งเป็นวัตถุดิบที่สำคัญที่สุดในอุตสาหกรรมสิ่งทอของไทยมีราคาแพงที่สุดในประวัติศาสตร์ 20 ปี